KARPACZ
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY POD WEZWANIEM NAJŚWIĘTSZEJ MARII PANNY

Zezwolenie na kupno parceli pod budowę kościoła parafia otrzymała 19.06.1909 roku według projektu architekta Maxa Schneidera z Kowar. Charakterystyczna sylwetka, z cebulastym hełmem wieży, nawiązuje do barokowego budownictwa tyrolskiego. Kościół został poświęcony w roku 1910. Witraże ufundował ksiądz Hitschfeld. Strop pomalował R. Richter z Kłodzka. Statuę Serca Pana Jezusa dla bocznego ołtarza wykonał rzeźbiarz z Tyrolu Cirillo dell Antonio – późniejszy profesor ze szkoły snycerskiej z Cieplic. Obecna rozbudowana bryła (kościół poszerzono w latach 1980 – 1983) zachowała dobrze czytelną pierwotną sylwetkę, która jest wykonana z kamienia, w części otynkowana. Przed trzykondygnacyjną wieżą usytuowano drewniany portyk, wspierany czteroma kolumnami o rzeźbionych kapitelach. Na oszalowanym szczycie tejże kruchty powieszono obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Wewnątrz zachowała się na stropach polichromia z czasów budowy, obraz główny oraz witraże.

KARCZMA SĄDOWA

Do dzisiaj z dawnych karczm sądowych zachowało się zaledwie kilka. Jedną z lepiej zachowanych i źródłowo potwierdzonych jest karczma sądowa w Karpaczu, wzmiankowana już w 1602 roku. Rozprawy sądowe odbywały się zawsze w wyznaczonych przez właściciela terenów obiektach, które charakteryzowały się powierzchnią większą niż zwykłe domy mieszkalne. Oprócz okazjonalnej funkcji pomieszczenia sądowego, budynku często spełniał funkcję karczmy czy zajazdu, np. karczmy i domy sądowe w Opawie, Miszkowicach czy rozebrane w Sobieszowie i Ścięgnach. Zabytek powstał w 1836 roku, być może na fundamentach starej budowli, o której wspominają źródła. W latach 1910 – 1920 nastąpiła rozbudowa w stronę wschodnią wzdłuż ulicy, skąd obecnie pierwotny plan jest nieregularny i znacznie zamazany w stosunku do pierwotnego. Najstarszą częścią jest budowla zachodnia z głównym wejściem, ujętym w portalu z datą w kluczu 1836, holem i środkową salą. Na zewnątrz wyróżnia się środkowy szczyt elewacji północnej, ozdobnie opracowany szalunkiem. Przestrzeń między oknami ozdobiono płaskorzeźbami mnicha z dzbanem u stóp i mieszczanina z laską w ręku. Wewnątrz zachowały się sale, których stropy podpierają słupy z mieczami i sosręby. Stolarka okienna pochodzi z czasów rozbudowy.

ŚWIĄTYNIA WANG

Położony w Karpaczu Górnym na wysokości 885 m.n.p.m. oryginalny kościółek norweski, datowany jest na trzecią ćwierć XII wieku. Swoją nazwę wywodzi od nazwy jeziora Wang w południowej Norwegii, w której został pierwotnie zbudowany. Z inicjatywy norweskiego malarza Johanna Chrystiana Dala, świątynię przeznaczoną już na rozbiórkę zakupił w roku 1841 król pruski Fryderyk Wilhelm IV i większość uratowanych w ten sposób elementów została przetransportowana do muzeum w Berlinie. Przeniesienie kościółka Wang z Berlina i usytuowanie go w Karpaczu jest zasługą właścicielki niedalekiego Bukowca, hrabiny Fryderyki von Reden. Prace rekonstrukcyjne zakończono 28 lipca 1844 roku, wtedy też nastąpiło w obecności króla poświęcenie kościoła. Budowla jest najlepszym przykładem skandynawskiej świątyni typu „ stav” z XII wieku, czyli obiektów o drewnianej konstrukcji słupowej i ścianach wypełnionych balami. Wzniesiony został z zastosowaniem replik elementów drewnianych świątyń z Norwegii z okresu romanizmu, a szczególnie wzorowano się na świątyni z Burgund. Do zachowanego kształtu obiektu dodano m.in. absydę, obudowane krużganki zewnętrznie i częściowo zmieniono kształt okien. W ten sposób budowla składa się z wysokiego korpusu nawowego, niższego prezbiterium zakończonego absydą, przyległego do zasadniczej bryły przedsionka, zakrystii, niskiego krużganka obiegającego całą budowlę oraz wysokiej, wolnostojącej granitowej wieży z dzwonnicą, połączonej z kościołem galerią kolumnowo – arkadową. Strome dachy kościoła pokryte są gontem, zewnętrzne i wewnętrzne ściany oszalowane są deskami. Najcenniejszymi elementami świątyni są rzeźbione, oryginalne portale i głowice kolumn, zaś ich ornamentyka pozwala m.in. datować ten obiekt na drugą połowę XII stulecia. Wywodzi się ona z doświadczeń zachodnioeuropejskiej sztuki romańskiej z elementami zaczerpniętymi ze sztuki saraceńskiej i perskiej, są nimi np. stylizowane elementy zoologiczne na czterech kapitelach kolumn. Fantastycznie ozdoby dachu, choć zdobione z norweskiego drewna, zostały wykonane na miejscu przez stolarzy z Janowic Wielkich. Granitową wieżę zaprojektował na życzenie króla architekt Stüler w 1842 roku. Miały one mieścić dwa dzwony. Nie został z niewiadomych powodów zainstalowany wewnątrz świątyni drewnianej, polichromowany strop, który zginął, zachowały się jedynie jego rysunki z 1841 roku. W 1998 roku fragment malowanej deski prawdopodobnie pochodzącej z tego stropu odnalazł na strychu świątyni norweski historyk sztuki. Kościół jest jedną z 24 zachowanych budowli tego typu, a jedyną poza półwyspem skandynawskim. W pobliżu świątyni, po śmierci hrabiny von Reden w 1854 roku, król polecił Stülerowi zaprojektować pomnik o kształcie studni, przystawiony do skalnej skarpy. Tympanon tylnej ściany zdobi głowa Chrystusa, a pod spodem mieści się alabastrowy relief z podobizną hrabiny.

GÓRA ŚNIEŻKA KAPLICA ŚW. WAWRZYŃCA

Góra Śnieżka od wieków była przedmiotem zainteresowania mieszkańców okolicznych osad. W roku 1665 hrabia Hristoph Leopold Schaffgotsch podjął decyzję o budowie na szczycie Śnieżki kaplicy św. Wawrzyńca. Budową kierował Bartłomiej Nantwig z Gryfowa Śląskiego. Roboty posuwały się bardzo powoli, mimo że pracowało tutaj 60 osób. Kaplica została poświęcona uroczyście dopiero w roku 1681 przez opata klasztoru w Krzeszowie Bernarda Rosę. Cystersi sprawowali opiekę nad kaplicą aż do kasacji zakonu i głównie dzięki nim pojawiły się na Śnieżce pielgrzymki religijne, cieszące się ogromną popularnością. Ten masowy ruch pielgrzymkowo – turystyczny przyczynił się do powolnego zagospodarowania okolic. W latach 1824 – 54 kaplica straciła charakter religijny. Przez trzydzieści lat pełniła rolę schroniska, w którym zmęczeni turyści mogli wypocząć. Przeniesiono wtedy z niej ołtarz główny do kaplicy św. Anny położonej obok Dobrego Źródła w Sosnówce. Wygląd budowli przez ponad 300 lat nie uległ większej zmianie. Jest to budowla złożona na planie koła, typu rotundowego, z dostawionym kwadratowym przedsionkiem. Wnętrze jest sklepione spłaszczoną kopułą pokrytą malarstwem z lat osiemdziesiątych XIX wieku, kiedy były prowadzone prace remontowe. Na zewnątrz rotunda jest nakryta namiotowym stożkowym dachem pokrytym gontem. Ściany są oszalowane deskami, które zastąpiły pierwotny gont. Okna owalne, od dołu ścięte, wypełnione współczesnym szkłem witrażowym. Wewnątrz przedsionka na murze znajduje się epitafium z 1828 roku Jana Pieniążka – Odrowąża, który utonął w bagnach pod Śnieżką.